Doanh nghiệp xuất khẩu lao động khó tuyển chọn nguồn
Nguồn lao động Việt Nam đi xuất khẩu ngày càng khan hiếm. Nhiều nghiệp đoàn Nhật phải sang nước khác tìm người, theo cựu lãnh đạo Bộ Lao động.
“Trở ngại lớn nhất của doanh nghiệp xuất khẩu lao động hiện nay là tuyển chọn nguồn. Hầu hết đơn vị báo cáo đều gặp khó khăn”, cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan nói tại tọa đàm về chất lượng lao động do báo Người lao động tổ chức sáng 18/12/2024.
Theo ông Hoan, trước đây doanh nghiệp lo tìm hợp đồng với đối tác nước ngoài. Hiện nay hợp đồng nhiều nhưng tuyển lao động lại khó.
Điều này khiến doanh nghiệp trong nước gặp khó khi thực hiện cam kết với đối tác nước ngoài. Cơ quan quản lý ghi nhận số lao động giảm sút ở nhiều doanh nghiệp lớn, giàu kinh nghiệm và dẫn đầu ngành.
Cựu Thứ trưởng Lao động, Thương binh và Xã hội Nguyễn Bá Hoan tại tọa đàm, sáng 18/12/2024. Ảnh: Hoàng Triều
Doanh nghiệp Nhật chuyển hướng sang Philippines, Malaysia, Indonesia
Cựu lãnh đạo Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho biết vừa công tác tại Nhật. Các nghiệp đoàn Nhật thông tin nhu cầu tuyển dụng lao động rất lớn. Họ làm việc với doanh nghiệp Việt Nam để hợp tác tuyển người. Tuy nhiên, nhiều đơn hàng không kịp tiến độ đưa lao động sang. Do đó, nhiều doanh nghiệp Nhật chuyển hướng tuyển lao động từ Philippines, Malaysia, Indonesia. Đây là thách thức cho doanh nghiệp Việt.
Nhật Bản là thị trường xuất khẩu lao động truyền thống hàng chục năm. Nước này chiếm khoảng 50% tổng số lao động Việt Nam đi nước ngoài. Tính đến tháng 7, có khoảng 350.000 lao động Việt đang làm việc tại Nhật Bản. Việt Nam cũng đứng đầu danh sách 15 nước cung ứng thực tập sinh cho Nhật.
Thị trường Nhật Bản giảm sức hút
Tuy nhiên, nhiều năm gần đây thị trường này giảm sức hút. Nguyên nhân là kinh tế Nhật biến động và đồng yen giảm mạnh. Song song, Việt Nam mở rộng hợp tác nhiều thị trường mới. Người lao động nhờ vậy có thêm nhiều lựa chọn ngoài Nhật Bản.
Ông Phạm Viết Hương, cựu Phó cục trưởng Quản lý lao động ngoài nước, cho biết Chính phủ và doanh nghiệp Việt đang tìm thị trường mới. Trong các cuộc gặp cấp cao, hợp tác lao động luôn được ưu tiên. Việt Nam dự kiến ký kết đưa lao động sang Đức, Hy Lạp, Phần Lan, Ba Lan và Bắc Âu.
Lao động Việt Nam làm việc trong nhà máy ở Nhật Bản. Ảnh: An Phương
Doanh nghiệp Việt chủ động khai thác thị trường châu Âu
Phía doanh nghiệp cũng chủ động khai thác các thị trường mới như Pháp, Phần Lan, Đan Mạch, Tây Ban Nha. Theo ông Hương, các doanh nghiệp không chờ chính phủ hai nước có thỏa thuận hợp tác mới đưa đi mà rất chủ động trong tìm kiếm đối tác. Điều này, giúp mở ra nhiều cơ hội, lựa chọn mới cho lao động với tiền lương, chế độ, phúc lợi tốt.
Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan cho rằng trong bối cảnh thị trường mới vẫn đang ở những bước thử nghiệm, tiềm năng, trước mắt cần khắc phục những khó khăn của thị trường truyền thống là Nhật Bản. Hai bên có sự hợp tác lâu dài, tương đồng về văn hóa và Nhật Bản cũng đã tăng cường nhiều chính sách phúc lợi cho lao động.
Doanh nghiệp chú trọng chất lượng, không chạy theo số lượng
Bà Dương Thị Thu Cúc, Tổng giám đốc Công ty TNHH Tập đoàn Quốc Tế Sài Gòn (Saigon Intergco), nói rằng doanh nghiệp không bất chấp để đưa lao động đi bằng mọi giá để đạt được số lượng mà chú trọng vào chất lượng. “Nghiệp đoàn Nhật muốn tuyển người nhưng tiền lương, phúc lợi, công việc không ổn là chúng tôi từ chối”, bà Cúc nói.
Hơn 25 năm làm trong ngành này, bà Cúc nói doanh nghiệp tự tin lựa chọn đối tác và đặt ra các yêu cầu ngược lại cho phía Nhật, đảm bảo quyền lợi cho lao động. Các vị trí tuyển dụng có lương, phúc lợi tốt sẽ giúp doanh nghiệp dễ tuyển được người. Ngược lại, Saigon Intergco cũng phải đảm bảo đưa sang Nhật những lao động chất lượng cả về ngôn ngữ lẫn kỹ năng.
Bà Dương Thị Thu Cúc, Tổng giám đốc Saigon Intergco, chia sẻ tại tọa đàm, sáng 18/12/2024. Ảnh: Hoàng Triều
Theo bà Cúc, doanh nghiệp cần tự tin về năng lực và nguồn nhân lực. Điều này giúp thuận lợi hơn trong thương lượng lương, phúc lợi. Ví dụ, khi đồng yen xuống thấp, doanh nghiệp phải tăng lương tối thiểu từ 15 man lên 18-19 man. Trường hợp không tăng lương, cần miễn phí ăn ở cho lao động. Lao động đạt trình độ tiếng Nhật N3, N4 cần được thưởng 4-5 man. Nếu tiếp tục nâng cao trình độ, cần tăng lương.
Ông Nguyễn Đức Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty Sona, cho rằng doanh nghiệp phải ưu tiên quyền lợi lao động. Đây là yếu tố để thu hút người tham gia xuất khẩu lao động. Theo ông Nam, thu nhập tốt nhất cũng là mục tiêu của công ty. Khi đàm phán, công ty luôn đặt mức lương tối thiểu 1.000-1.200 USD/tháng. Ngoài kỹ năng nghề, doanh nghiệp chú trọng đào tạo ngoại ngữ. Điều này giúp lao động giao tiếp với đồng nghiệp, quản lý và chủ sử dụng.
Quy mô xuất khẩu lao động hiện nay
Hiện cả nước có gần 500 doanh nghiệp được cấp phép đưa lao động ra nước ngoài. Khoảng 700.000 lao động Việt Nam đang làm việc tại hơn 40 quốc gia. Người lao động tham gia hơn 30 nhóm ngành nghề, gửi về Việt Nam khoảng 3,5-4 tỷ USD kiều hối mỗi năm.
